Koku Tanıma Testiyle Alzheimer Tanısı

doc-dr-baris-topcular-aysin-izer-prof-dr-isin-baral-kulaksizoglu-doc-dr-basar-bilgic

Koku Tanıma Testiyle Alzheimer Tanısı

Türkiye Alzheimer Derneği, 21 Eylül Dünya Alzheimer Günü nedeniyle bir basın toplantısı düzenledi. Türkiye Alzheimer Derneği Başkanı Prof. Dr. Işın Baral Kulaksızoğlu, Yönetim Kurulu Üyeleri Doç. Dr. Başar Bilgiç, Doç. Dr. Barış Topçular, Hüseyin Beşgül, Revna Demirören ve Burcu Cesur’un yanı sıra hasta yakını Aysın İzer’in katılımıyla gerçekleşen toplantıda Alzheimer tedavisinde ve teşhisinde kaydedilen son gelişmeler hakkında bilgiler verildi.

Türkiye nüfusu içinde şu an toplam nüfusun yüzde 8,7’sini oluşturan 65 yaş üstü nüfus hızla artıyor. Buna karşın diğer yaş grupları bu hızda bir artış göstermiyor. Bu nedenle demans hastalarının sayısında hızlı bir artış izleniyor. Halen dünyada 47 milyon Alzheimer hastası var ve 2030’da 76 milyon ve 2050’de ise 135.5 milyon hasta olması bekleniyor. Türkiye’de ise 600.000 aile bu hastalıkla mücadele ediyor.

HER 3 SANİYEDE 1 KİŞİ DEMANS HASTASI OLUYOR

Her 3 saniyede 1 kişinin demans hastası olduğunu ve bunların 3’te ikisinin Alzheimer’a yakalandığını vurgulayan Türkiye Alzheimer Derneği Başkanı Prof. Dr. Işın Baral Kulaksızoğlu, şöyle konuştu: “Türkiye Alzheimer Derneği olarak kuruluş amacımız, toplumun demans ve Alzheimer hakkındaki bilinç ve bilgisini artırmak, ayrıca hasta ve hasta yakınlarına destek vermektir. Uzun yıllardır Alzheimer’s Disease International’ın (ADI) ve Alzheimer Europe’ın (AE) üyesi olan derneğimiz, Alzheimer hastalarına destek olmak amaçlı faaliyetlerini tüm hızıyla sürdürmektedir. Bu doğrultuda bu sene Konya Şubesi Gündüz Yaşam Evi’ni ve Mersin Şubesi Yatılı ve Gündüzlü Yaşam Evleri’ni açarak hasta ve hasta yakınlarına sunduğumuz desteği artırdığımız için son derece mutluyuz.”

ALZHEİMER KADINLARI DAHA ÇOK ETKİLİYOR

Alzheimer’in kadınlarda daha çok görüldüğünü vurgulayan Prof. Dr. Işın Baral Kulaksızoğlu, şöyle konuştu: “Elde edilen yeni verilere göre 65 yaşından sonra her 6 kadından 1’i Alzheimer hastası olurken, erkeklerde bu oran 11’de 1 olarak gözlenmekte. Mevcut hastaların 2/3’ü de maalesef kadın. 60 yaşından sonra bir kadının Alzheimer olma riski, kadınlarda çok korkulan meme kanseri olma riskinden 2 kat daha fazla. Bu konuda;  hormonal ve biyolojik faktörler,  yaşam süresi, iş alanları, eğitim düzeyi, kalp hastalıklarının görülme sıklığı, strese duyarlılık, sık depresyon ve uyku bozukluklarının etkili olabileceği öne sürülüyor.”

Alzheimer Riskini Azaltmak İçin

.  Kalbinize iyi bakın

.  Hareket edin

. Sağlıklı beslenin

. Aklınızı çalıştırın

. Aktif bir sosyal yaşam sürün

ALZHEİMER HASTA YAKINLARI İÇİN HER GÜN “EN UZUN GÜN”

Basın toplantısının katılımcılarından, Alzheimer hastası yakını Aysın İzer şunları söyledi: “Alzheimer ülkemizde de çok yaygın görülen bir hastalık olmasına rağmen halen bu konudaki toplumsal bilinç yetersiz seviyede. Hala Alzheimer’ın normal yaşlanma sürecinin bir parçası olduğunu ve bellek kaybından ibaret olduğunu düşünenler var. Evet, Alzheimer unutkanlıkla başlar ama kesinlikle bundan ibaret değildir. Alzheimer’a yakalanan kişilerin yakınlarını bekleyen çok zor bir süreç vardır ve herkes kendini bir gün bu durumda bulabilir. 10-15 yıl sürebilen hastalıkta orta evrelerden itibaren hasta yakınının en önemli görevlerinden biri bakım vermektir. Gece ve gündüz aralıksız, dikkat ve anlayış ve de sevgi ile bu bakımı vermek çok zorluklar taşıyan bir iştir ve hasta yakınlarının alacağı her destek ve onlara uzanacak her bir el önemlidir. Bunu bilerek, bu hastalık konusundaki toplumsal farkındalığı artırmak için bir şeyler yapmak son derece değerlidir. Bu nedenle bizi bu konuda bilinçlendiren ve her türlü pratik çözümü bize öğreten Türkiye Alzheimer Derneği’ne bir kez daha teşekkür ederim.”

YAŞLILIKTA KOKU ALGISININ AZALMASI, DEMANS İLE İLİŞKİLİ OLABİLİR

Alzheimer tanısı konusunda gelinen son aşamalara değinen Türkiye Alzheimer Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Barış Topçular şunları söyledi: “Yapılan araştırmalarda elde edilen bulgular, bilişsel bozukluk ve Alzheimer hastalığını saptamada koku tanıma testinin etkili olduğunu gösteriyor. Bu nedenle ileri yaşlarda kokuları tanıma ve ayırt etmede bozulmalar, Alzheimer hastalığının erken habercisi olabilir. Araştırmalarda koku tanıma testi, bilişsel bozukluk ve demans tanısı için kullanılan iki biyolojik belirteç ile karşılaştırılmıştır. Bulgular bilişsel bozukluk ve demansı saptamada koku tanıma bozukluğunun, MR kullanarak ölçülen entorhinal korteks kalınlığı kadar, hatta daha da iyi bir belirteç olduğunu göstermiştir. Buna karşın koku testi beyinde amiloid plakları gösteren Amiloid PET kadar etkin bulunmamıştır. Ancak, PET incelemeleri koku tanıma testine kıyasla son derece maliyetli ve uygulanması zordur. Daha ileri araştırmalar koku alma testinin demans riskini erken dönemde saptamada kullanışlı bir testi haline gelmesini sağlayabilir.”

Alzheimer Hastalığının habercisi olabilir?

. Günlük yaşamı etkileyecek düzeyde unutkanlık ( özellikle yakın zamana ait olayları ve insan isimlerini hatırlayamama)

. Günlük işlerini yerine getirmekte güçlük çekme (Örneğin alışveriş yapma, yemek pişirme ya da bir ev aletini çalıştırma)

. Kelime bulmakta güçlük çekme

. Tarihleri unutma veya bildiği yolları bulamama

. Karar vermekte güçlük çekme ( Örneğin giysi seçimi)

. Pratik Düşünme becerisinin azalması ( hesap yapabilme ya da planlama)

. Sık kullanılan eşyaları yanlış yere koyma ( Örneğin; gözlüğünü ayakkabı dolabına koyma)

. Ruh hali veya davranışlarda değişiklik ( Örneğin; çabuk çabuk ağlama ya da sinirlenme)

. Kişilik değişiklikleri ( Örneğin; çevresindeki insanlardan kuşkulanma ve suçlama)

 

ERKEN YAŞLARDA EĞİTİM VE ZİHİN EGZERSİZLERİ FARK YARATIR

Eğitime erken yaşlarda başlayanlarda ve eğitim düzeyi yüksek olan kişilerde Alzheimer görülme oranının daha düşük olduğunu belirten Doç. Dr. Barış Topçular şunları söyledi: “Eğitimin Alzheimer hastalığı için bir koruyucu faktör olduğu nörobiyolojik olarak da gösterilmiştir. Wisconsin Üniversitesi Alzheimer Araştırma Merkezi’nde yürütülen çalışmada 268 katılımcıda eğitim düzeyinin Alzheimer Hastalığı gelişimi üzerine etkileri incelenmiştir. 211 sağlıklı birey ile 57 bilişsel bozukluğu olan bireyin katıldığı çalışmadaki bulgular, eğitim düzeyi yüksek bireylerde Alzheimer hastalığında rol oynayan amiloid ve TAU proteinlerinin birikiminin, eğitim düzeyi düşük bireylere kıyasla çok daha az olduğunu göstermektedir. Amerika Ulusal Sağlık Enstitüsü tarafından desteklenen bir grup araştırmacının elde ettiği veriler “bilgi işleme hızı” egzersizlerinin de ileride demans gelişme riskini azalttığını göstermekte. ACTIVE çalışmasında çeşitli bilişsel egzersizlerin sağlıklı bireylerdeki etkileri 10 yıl süreyle izlenmiştir. Altı farklı araştırma merkezinden 2,785 katılımcının olduğu çalışmada bellek egzersizleri, akıl yürütme egzersizleri ve bilgisayarlı “bilgi işleme hızı” egzersizleri karşılaştırılmış ve sadece “bilgi işleme hızı” egzersizlerinin demans üzerine etkili olduğu görülmüştür.  10 yıllık takipte bilgi işleme hızı egzersizlerinin demans gelişme riskinde yüzde 33 oranında azalma ile ilişkili olduğu görülmüştür. Biz de Türkiye Alzheimer Derneği olarak Gündüz Yaşam Evlerimizde bilgisayarla dikkat ve bellek rehabilitasyonu uygulamaları başlattık.

BESLENME, EGZERSİZ VE MEYVE YEMEK DEMANS RİSKİNİ AZALTIYOR

Finlandiya’da, geniş bir katılımcı kitlesi üzerinde gerçekleştirilen FINGER çalışmasında Akdeniz tipi diyet ile beslenen, düzenli fiziksel ve bilişsel egzersiz yapan ve kalp damar hastalıkları açısından kontrol altında olan bireylerde demans gelişme riskinin daha düşük olduğunun saptandığını belirten Doç. Dr. Barış Topçular şöyle devam etti: “Amerika’da yapılan benzer bir çalışmada ise Akdeniz tipi diyet ile beslenen, fiziksel ve bilişsel egzersiz yapan bireylerde Alzheimer Hastalığı için karakteristik olan amiloid ve tau proteinlerinin beyindeki birikiminin çok daha az olduğu belirlenmiştir. Ayrıca 2016 yılında çeşitli çalışmalarda elde edilen bulgular günlük meyve tüketiminin Alzheimer Hastalığına yakalanma riskini belirgin şekilde azalttığını ortaya koymuştur.”

 

TIBBIN ÖNÜNDEKİ EN ÖNEMLİ ZORLUK: ALZHEİMER HASTALIĞI

Tam aşılardan umut kesilmişken, yaşanan yeni gelişmelerde Alzheimer tedavisindeki tablonun bir kez daha değiştiğini belirten Türkiye Alzheimer Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Başar Bilgiç tedavi alanındaki gelişmeleri özetledi. “1906 yılında Alzheimer hastalığını tarif eden Alman nöropsikiyatr Alois Alzheimer, hastalıkta beyinde amiloid plaklar ve nörofibriler yumaklar adı verilen istenmeyen birikimlerin olduğunu yazmıştı. Son 10-15 yıl ise beyinde biriken amiloid maddesini temizleyen aşı çalışmalarının heyecanı ile geçti. Tüm hararetine rağmen bu çalışmalar ya başarısız sonlanmış ya da çok sınırlı olarak etkili çıkmış ve bu stratejiden yavaş yavaş umut kesilmişti. Tam bu sırada geçtiğimiz haftalarda Nature dergisinde erken dönemdeki Alzheimer hastalarının beyninde biriken amiloid maddesini doz ile ilişkili olacak şekilde temizleyen “Aduconumab” adlı molekülün verileri yayınlandı. Bu verilere göre bu molekül diğer aşılar gibi beyinden amiloid maddesini temizliyor ama onlardan farklı olarak ilk defa hastalarda gidişatı da yavaşlatıyor. Bazı yan etkiler izlense de bunların bu çalışmada kabul edilebilir yan etkiler olduğu söylenebilir. Önümüzdeki yıllarda bu molekülün ikinci aşama verilerini heyecanla bekleyeceğiz.

SOSYAL BİR HAYAT, KAHVE VE KAKAO ALZHEİMER’E KARŞI KORUYUCU

Sosyal bir hayatın Alzheimer’a karşı koruyucu bir etkisi olduğunu belirten Doç. Dr. Başar Bilgiç, kahve ve kakaonun koruyucu etkilerinin üzerinde durdu. “Yapılan saha çalışmalarında kahve tüketimi ve demans görülme sıklığı arasında ters orantı olduğu görülmüştür. Bu ilişkinin araştırıldığı tüm çalışmaların sonuçlarının bir araya getirilmesi ile hiç kahve içmeyenlere göre, günde 1 ila 2 bardak arasında kahve tüketen kişilerde Alzheimer hastalığı riskinin azaldığı gözlenmiştir. Buna karşılık 3 bardak ve üstü olacak şekilde aşırı kahve tüketenlerde bu olumlu etkinin ortadan kalktığı görülmüştür. Benzer şekilde kahve tüketiminin bir diğer nörodejeneratif hastalık olan Parkinson hastalığında da olumlu etkilere sahip olduğu bilinmektedir. Bu çalışmalarda bahsedilen 1-2 bardak kahve bizim geleneksel kahvemiz olan Türk kahvesi açısından düşünüldüğünde 3-4 fincan kahveye denk gelmektedir. Günde 3 kez Türk kahvesi içmek keyifli olduğu kadar bunamaya karşı koruyucu bir faktör olarak da durmaktadır.”

“Kahvenin yanı sıra günde 1-2 parça siyah çikolata yemenin de Alzheimer hastalığından korunmada etkili olabileceği yönünde veriler ortaya konmuştur. Kakaonun deney hayvanlarında Alzheimer hastalığında biriken plakları azalttığı ve de içeriğindeki flavonoid adı verilen maddelerin zihinsel işlevlere müspet etkilerinin olduğu bildirilmiştir. Bu bilgiler ışığında sosyal bir hayat yaşamanın da koruyucu etkisi düşünüldüğünde dostlar ile içilen kahve ve yanında ağzı tatlandıracak bitter çikolatanın Alzheimer gelişimine karşı koyan müttefiklerimiz olduğu düşünülebilir.”

Beyninizi Sevin

  1. Egzersiz Yapın: Beyninize ve Vücudunuza kan akışını ve kalp ritminizi artırmak için düzenli olarak egzersiz yapın. Çeşitli bilimsel çalışmalar fiziksel aktivitenin zihinsel bozulma riskini azalttığını göstermektedir.
  2. Okuyun, öğrenin: Hayatın her döneminde eğitim, zihinsel bozulma ve demans riskini azaltır. Örneğin belediyelerin, üniversitelerin açtıkları eğitimlere, kursa katılın.
  3. Sigarayı bırakın. Sigara içmenin zihinsel bozulma riskini artırdığı kanıtlanmıştır. Sigarayı bırakmak, risk seviyenizi, hiç içmemiş olanlarınkine yakın bir seviyeye indirir.
  4. Kalbinize iyi bakın. Şişmanlık yüksek tansiyon ve diyabet gibi hastalıklar ve inmenin zihinsel sağlığı da olumsuz etkilediği kanıtlanmıştır. Kalbinize iyi bakın, beyniniz de sağlıklı olsun.
  5. Başınızı koruyun! Çarpmayın. Beyin hasarları zihinsel bozulma ya da demans riskini artırabilir. Arabada kemer takın, bisiklet ve benzeri araçlar sürerken kask takın ve düşmeleri önleyecek tedbirler alın.
  6. Doğru Beslenin. Az yağlı, sebze ve meyveden yana zengin, sağlıklı ve dengeli beslenerek zihinsel gerilime riskini azaltın. Beslenmenin zihinsel fonksiyonları üzerindeki etkisi konusunda çok fazla araştırma bulunmamakla birlikte, Akdeniz diyeti gibi bazı diyetler riski azaltmak konusunda yararlıdır.
  7. Uykunuzu Tam Alın. Yeterince uyumamak, uykusuzluk hastalığı veya uyku apnesi hafıza ve düşünme kapasitesi üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir.
  8. Ruh sağlığınıza dikkat edin. Bazı bilimsel çalışmalar, depresyonun zihinsel bozulma riskini artırdığına işaret ediyor, dolayısıyla depresyon, kaygı gibi ruh sağlığı sorunlarına ilişkin belirtiler yaşıyorsanız derhal tıbbi destek alın.
  9. Arkadaşlarınızdan kopmayın. Sosyal ilişkileri yoğun tutmak beyin sağlığını destekler Akraba ve dostlarınızla sık sık size keyif veren etkinliklerde bir araya gelin. Hayvanları seviyorsanız bir barınakta gönüllü olun, şarkı söylemeyi seviyorsanız bir koroya katılın.
  10. Beyninizi meşgul edin. Beyninizi hep aktif tutun. Bir mobilya parçası inşa edin, yapboz yapın, sanatla uğraşın, briç gibi stratejik düşünmeyi gerektiren oyunlar oynayın. Yeni şeyler deneyin. Beyninizi zorlamanın size hem kısa hem de uzun vadede yararları olur.

ALZHEİMER HASTALIĞI VE İNFLAMASYON

Alzheimer hastalığında beyin hücrelerinin ölümünün yanı sıra, çok erken evrelerden itibaren inflamasyonun da eşlik ettiğini belirten Doç. Dr. Başar Bilgiç, son dönemde Alzheimer hastalığı tedavisinde inflamasyonu azaltan ilaçların da denendiğini belirtti. “Şimdilik erken dönemdeki çalışmaları yapılan ve kanser hastalarında kullanılan bir sentetik kannaboid ve nadir görülen bir kansızlık nedeni olan orak hücreli anemi tedavisi için geliştirilen bir molekül Alzheimer hastalığında deneniyor. Bu yaklaşımın yararlı olup olmayacağını, bu moleküllerin hastalardaki kullanımı ile öğreneceğiz. Alzheimer hastalığında kandaki beyaz küre hücrelerini uyaran sargramostim isimli etken maddenin de etkili olabileceğine dair ön veriler mevcut. Bu ilacın etkinliği de hastalarda denenmekte ve bununla ilgili cevabı önümüzdeki yıllarda alacağız.”

https://www.sagligimicinhersey.com/2016/09/saglik-haberleri/koku-tanima-testiyle-alzheimer-tanisi/